Futarchy và quản trị: Thị trường dự đoán kết hợp với DAO trên Solana

Giới thiệu về Futarchy

Mô hình quản trị truyền thống đang khiến chúng ta thất vọng. Chúng ta đang sống trong một thời kỳ đen tối của tư tưởng, đầy bi quan và cho rằng những giải pháp mình đưa ra đều vô nghĩa — trật tự thế giới hiện tại là điều tốt nhất chúng ta có, là đỉnh cao của sự phát triển nhân loại, và như vậy là đủ tốt rồi. Tuy nhiên, giữa sự vỡ mộng ấy, một ngọn hải đăng đổi mới vẫn tỏa sáng, mang đến một cách tiếp cận quản trị triệt để: Futarchy. Dù vẫn mang tính thử nghiệm, mô hình này cho thấy nhiều triển vọng nhờ Meta-DAO — ứng dụng Futarchy đầu tiên trong thực tế.

Bài viết này trình bày mọi điều bạn cần biết về Futarchy và Meta-DAO. Mục tiêu là giúp người đọc hiểu rõ Futarchy, cách mô hình này hoạt động và cách họ có thể tham gia Meta-DAO. 

Bối cảnh sẽ được cung cấp bất cứ khi nào cần thiết để đảm bảo mọi độc giả quan tâm đều có thể hiểu bài viết này. Mặc dù có nội dung toàn diện, phạm vi của từng phần vẫn súc tích — các chủ đề phức tạp được chia thành những phần nhỏ, dễ tiếp cận, cho phép bất kỳ ai chuyển thẳng đến một phần cụ thể và bắt đầu tìm hiểu ngay.

Khi bài viết phân tích những thách thức của các mô hình quản trị hiện tại, việc khám phá những phương án thay thế như Futarchy không còn chỉ là một bài tập học thuật — đó là hành trình cần thiết để tìm hiểu tương lai của quá trình ra quyết định tập thể. Chúng ta đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc cách mạng kỹ thuật số dựa trên các lý tưởng về trách nhiệm giải trình, khả năng tiếp cận, tính minh bạch và hiệu quả. Futarchy phát triển dựa trên cuộc cách mạng đầy hứa hẹn này để mở ra một kỷ nguyên quản trị mới.

Futarchy là cái quái gì?

Một phép so sánh ngắn gọn

Hãy tưởng tượng bạn và bạn bè đang cố đoán xem ngày mai trời có mưa không. Có hai chiếc bát được dán nhãn “Có, ngày mai trời sẽ mưa” và “Không, ngày mai trời sẽ không mưa”. Mỗi người bỏ tiền vào chiếc bát tương ứng với niềm tin của mình. Số tiền trong mỗi bát cho thấy nhóm tin tưởng mạnh đến mức nào rằng ngày mai trời sẽ mưa. Kịch bản này giống như một thị trường thu nhỏ, trong đó “giá” (tức số tiền) ở mỗi bên phản ánh mức độ bạn và bạn bè tin rằng sự kiện đó (tức trời mưa vào ngày mai) sẽ xảy ra.

Phép so sánh ngắn gọn này rất quan trọng để hiểu Futarchy, một mô hình dựa vào việc mọi người mua và bán các “kèo cược” cho nhiều kết quả khác nhau. Giá của các kèo cược thay đổi tùy theo số lượng người tin và mức độ tin tưởng của họ rằng sự kiện sẽ xảy ra. Về bản chất, Futarchy tận dụng ý tưởng về thị trường dự đoán để định hướng việc ra quyết định trong các hệ thống quản trị.

Thị trường dự đoán

Thị trường dự đoán biến kết quả của các sự kiện trong tương lai thành đối tượng có thể giao dịch. Đây là những thị trường mở, được giao dịch trên sàn và thường tồn tại dưới dạng quyền chọn nhị phân (tức thị trường dựa trên một mệnh đề đơn giản “có” hoặc “không”). Giá thị trường của một kết quả phản ánh xác suất xảy ra kết quả đó theo nhận định của cộng đồng bỏ phiếu, hay đặt cược. Ý tưởng chính là thị trường dự đoán tổng hợp các niềm tin về một kết quả chưa xác định trong tương lai. Những nhà giao dịch có niềm tin khác nhau mua và bán các hợp đồng gắn với kết quả chưa xác định của một sự kiện cụ thể trong tương lai. Giá thị trường tổng hợp của các hợp đồng này là biểu hiện hợp nhất về niềm tin của cộng đồng. Nói cách khác, đó là kết quả mà cộng đồng kỳ vọng sự kiện sẽ đạt được trong tương lai. 

Để hoạt động hiệu quả, một thị trường dự đoán cần có:

• Một sự kiện rõ ràng, được công khai
• Các kết quả bao quát mọi khả năng
• Một oracle có thể được công chúng xác minh để phân xử sự kiện
• Tiền tệ (tức token thế chấp)

Thị trường dự đoán phát triển dựa trên sự rõ ràng và cụ thể. Sự kiện phải được xác định để tránh mơ hồ về việc nó có xảy ra hay không. Sự rõ ràng này đảm bảo cộng đồng bỏ phiếu có thể giao dịch dựa trên cách hiểu chung về điều họ đang đặt cược. Ví dụ, một sự kiện như “Oppenheimer có giành giải Phim hay nhất tại Lễ trao giải Oscar lần thứ 96 không?” là một sự kiện đơn giản với kết quả có thể xác minh.

Các kết quả có thể xảy ra của một thị trường dự đoán phải bao quát mọi kịch bản tiềm năng để có thể phân xử sự kiện một cách dứt khoát. Với ví dụ về Oppenheimer, thị trường quyền chọn nhị phân là hợp lý nhất — “Có”, Oppenheimer sẽ giành giải Phim hay nhất, hoặc “Không”, Oppenheimer sẽ không giành giải Phim hay nhất.

Sự kiện này cần có một oracle mà công chúng có thể xác minh để xác định kết quả. Trong thị trường dự đoán, oracle là nguồn dữ liệu đáng tin cậy được dùng để xác định kết quả của sự kiện đang được đặt cược. Trong ví dụ về Oppenheimer, oracle này sẽ là Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh — tổ chức trao giải Phim hay nhất. Chúng ta cũng có thể đưa các hãng thông tấn và công ty truyền hình cáp đưa tin về sự kiện vào một oracle công khai rộng hơn, vì họ sẽ công bố quyết định của Viện Hàn lâm. Riêng với tiền mã hóa, hãy xét sự kiện “SOL có đạt mức giá $200 trước 5 giờ chiều ngày 31 tháng 3 năm 2024 không?” Thị trường có thể sử dụng oracle giá như Pyth hoặc Price API của Jupiter để xác minh kết quả này.

Khi nhà giao dịch mua và bán các hợp đồng gắn với kết quả của những sự kiện cụ thể, họ phải ký quỹ tài sản thế chấp. Tài sản thế chấp là tài sản mà người vay cung cấp cho bên cho vay như một hình thức bảo đảm. Điều này đảm bảo bên cho vay có thể thu hồi một phần tổn thất nếu người vay không hoàn trả. Việc lựa chọn tài sản thế chấp rất quan trọng đối với thị trường dự đoán — đó phải là thứ có giá trị mà người tham gia sẵn sàng đặt cược. Tài sản thế chấp cũng phải tương đối ổn định và không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi kết quả của thị trường. Ví dụ, sẽ rất rắc rối nếu sự kiện đang xét là giá SOL giảm xuống dưới một ngưỡng nhất định, còn token thế chấp được sử dụng lại là SOL.

Vậy Futarchy là gì?

Futarchy, theo đề xuất của Tiến sĩ Robin Hanson, phát triển dựa trên các nguyên tắc nền tảng của thị trường dự đoán để đưa ra một mô hình quản trị mới. Mô hình này đưa ra ba giả định chung để chứng minh tính phù hợp của nó như một hệ thống quản trị thay thế:

• Các nền dân chủ thường không tổng hợp được toàn bộ thông tin sẵn có, dẫn đến những quyết định chính sách chưa tối ưu
• Sự khác biệt giữa các quốc gia thịnh vượng và đang chật vật rất rõ ràng, cho thấy quản trị hiệu quả tác động đáng kể đến phúc lợi quốc gia
• Thị trường cá cược tổng hợp thông tin rất hiệu quả, nhờ đó có thể trở thành cơ chế ưu việt hơn để hỗ trợ các quyết định chính sách

Futarchy là việc áp dụng thị trường dự đoán vào quản trị. Mô hình này tái định hình hoạt động quản trị bằng cách trao quyền ra quyết định cho thị trường thay vì các quan chức được bầu hoặc cộng đồng bỏ phiếu — thị trường sẽ quyết định. Futarchy giả định rằng những khoản cược tập thể của những người tham gia có hiểu biết có thể cung cấp chỉ dẫn đáng tin cậy hơn về hiệu quả chính sách so với riêng hoạt động bỏ phiếu truyền thống hoặc ý kiến chuyên gia. Futarchy vận hành theo tiền đề “chúng ta bỏ phiếu cho các giá trị nhưng đặt cược vào niềm tin”. Trong khi các mục tiêu và giá trị tổng quát của hệ thống quản trị được xác định bằng các phương thức dân chủ thông thường, những chính sách cụ thể để đạt được các mục tiêu này lại được lựa chọn dựa trên hiệu quả dự đoán do thị trường dự đoán xác định. Cách tiếp cận này dựa trên Giả thuyết Thị trường Hiệu quả (EMH), theo đó giá tài sản phản ánh mọi thông tin sẵn có. 

Có thể định nghĩa Futarchy một cách chính thức như sau:

Một hình thức quản trị trong đó các chính sách được chấp thuận là những chính sách mà thị trường dự đoán ước tính rõ ràng sẽ tạo ra tác động tích cực nhất.

Mô hình này hoạt động như thế nào?

Ở cấp độ tổng quan, một hệ thống quản trị Futarchy có ba giai đoạn chính:

• Hình thành giá trị
• Chia sẻ thông tin
• Đề xuất chính sách

Hình thành giá trị

Quy trình bắt đầu khi những người tham gia cùng nhau quyết định các chỉ số thành công (ví dụ: tăng trưởng GDP, tính bền vững về môi trường, chỉ số sức khỏe cộng đồng, phúc lợi quốc gia) thông qua các phương thức tham gia dân chủ truyền thống. Các phương thức này có thể bao gồm bỏ phiếu trực tiếp, diễn đàn công cộng hoặc nền tảng trực tuyến. Giai đoạn này đảm bảo các chính sách phù hợp với ưu tiên của cộng đồng.

Sau đó, các thành viên cộng đồng tạo và công bố những đề xuất chính sách nhắm đến các chỉ số này, mỗi đề xuất có một khoảng thời gian hoàn thiện được xác định để đánh giá tác động của chính sách.

Chia sẻ thông tin

Hai thị trường dự đoán được tạo cho mỗi đề xuất: một cho “Có” (chính sách sẽ thành công) và một cho “Không” (chính sách sẽ không thành công). Người tham gia cung cấp tài sản thế chấp để nhận token đại diện cho các kết quả này và được khuyến khích giao dịch những token thế chấp đó nhờ khả năng kiếm lợi nhuận từ các dự đoán chính xác. Khi giao dịch trên các thị trường này, người tham gia đóng góp vào đánh giá của trí tuệ tập thể về tác động tiềm năng của chính sách.

Các thị trường này vận hành với tài sản có nguồn cung bằng không, nghĩa là tài sản chỉ tồn tại do hoạt động giao dịch trên thị trường. Điều này cho phép người tham gia mua hoặc bán tài sản hoàn toàn dựa trên dự đoán của họ. Việc sử dụng tài sản có nguồn cung bằng không tạo ra một môi trường thị trường linh hoạt. Kiểu môi trường này đóng vai trò thiết yếu trong việc phản ánh trí tuệ tập thể của cộng đồng bỏ phiếu và sự đồng thuận của họ về những kết quả chính sách cụ thể.

Đề xuất chính sách

Sau giai đoạn giao dịch, chính sách nhận được mức độ tin tưởng cao hơn từ thị trường (tức có giá cao hơn) sẽ được triển khai. Bước này trực tiếp chuyển hóa trí tuệ tập thể của thị trường thành một quyết định quản trị có thể thực thi. Các giao dịch trong thị trường thua cuộc được hoàn tác, bảo vệ tài sản thế chấp của người tham gia đồng thời khuyến khích sự tham gia. Sau đó, mức độ thành công của chính sách được đánh giá theo các chỉ số ban đầu để xác định độ chính xác của dự đoán từ thị trường. Điều này đảm bảo các chính sách được triển khai không chỉ phản ánh giá trị của cộng đồng mà còn dựa trên bằng chứng thực nghiệm về khả năng thành công. Người tham gia thị trường chiến thắng được trao thưởng, từ đó thúc đẩy sự tham gia chủ động và có hiểu biết trong toàn bộ quy trình.

Ví dụ

Hãy xét một chính phủ Futarchy đang cân nhắc chính sách giảm phát thải carbon. Một thị trường đầu cơ được thiết lập để đánh giá tác động của chính sách đối với phúc lợi quốc gia, bao gồm một số chỉ số về tính bền vững môi trường. Người tham gia giao dịch dựa trên dự đoán về hiệu quả của chính sách. Nếu thị trường ước tính rõ ràng rằng chính sách sẽ tạo ra tác động tích cực đáng kể, chính phủ sẽ ban hành chính sách đó thành luật, với định hướng cuối cùng đến từ trí tuệ tập thể của công dân.

Ưu điểm của Futarchy

Hành động tập thể vẫn là một bài toán chưa có lời giải

Thách thức của hành động tập thể đã tồn tại lâu đời như chính xã hội. Được thể hiện rõ nhất qua bi kịch tài sản chung, tình thế tiến thoái lưỡng nan này làm lộ ra một câu hỏi xã hội chưa có lời giải: làm thế nào để hài hòa hành động cá nhân với lợi ích tập thể? Vấn đề này vượt ra ngoài phạm vi áp dụng truyền thống trong các vấn đề môi trường và sự cạn kiệt tài nguyên, lan đến mọi cấp độ hợp tác của con người. Những nỗ lực trước đây nhằm giải quyết thách thức của hành động tập thể — thông qua chuẩn mực văn hóa, giáo lý tôn giáo, lý tưởng triết học và quản trị tập trung — đều đã bộc lộ những hạn chế. 

Các tập quán văn hóa và tôn giáo từ lâu đã gắn kết cộng đồng, thúc đẩy những hành vi vị tha phù hợp với phúc lợi tập thể. Ví dụ, các nguyên tắc như Quy tắc Vàng và những giáo lý như tầm quan trọng của cộng đồng cùng việc theo đuổi hạnh phúc và đức hạnh của mọi công dân như lợi ích cao nhất dường như cung cấp một khuôn khổ vững chắc cho hành vi hợp tác. Tuy nhiên, các hệ thống văn hóa và tôn giáo thường trở nên cứng nhắc, chậm thích ứng với thách thức mới và dễ bị lợi dụng bởi những người đặt lợi ích cá nhân lên trên phúc lợi cộng đồng.

Các lý tưởng triết học, chẳng hạn như vua triết gia của Plato, đề xuất sự lãnh đạo khai sáng như một giải pháp cho hành động tập thể. Những nhà lãnh đạo như Alexander Đại đế và Marcus Aurelius được xem là ví dụ cho khái niệm giả định này, vì họ sở hữu đủ kiến thức để được coi là những nhà cai trị tốt. Tuy nhiên, sự khan hiếm của những cá nhân vừa khôn ngoan vừa vị tha và sẵn sàng lãnh đạo, cộng với bản chất tha hóa của quyền lực, khiến đây trở thành giải pháp không thực tế để áp dụng rộng rãi. Điều này cũng diễn ra trong các tổ chức hiện đại, nơi chịu ảnh hưởng của vấn đề người ủy quyền-người đại diện — các nhà lãnh đạo thường thực hiện những hành động phục vụ lợi ích cá nhân và gây tổn hại cho tập thể vì làm vậy có lợi cho họ. Ví dụ, các đề cử của Thủ tướng Boris Johnson vào Viện Quý tộc đã được lựa chọn dựa trên sự ủng hộ dành cho phiên bản Brexit của ông thay vì năng lực hoặc đóng góp của họ cho công chúng. John Bercow, cựu Chủ tịch Hạ viện, không được đề cử vì những nỗ lực phản đối Johnson.

Các hệ thống quản trị hiện đại cố gắng điều chỉnh động lực cá nhân cho phù hợp với kết quả tập thể thông qua quy trình dân chủ và cơ chế quản trị doanh nghiệp. Bất chấp những nỗ lực này, chúng ta vẫn chưa giải quyết được các vấn đề về bất cân xứng thông tin, tư duy ngắn hạn và khả năng bị thao túng. Những vấn đề này thường khiến việc đưa ra các quyết định dài hạn thực sự có lợi cho tất cả mọi người trở nên khó khăn hơn.

Những cách tiếp cận trong lịch sử này có một điểm chung: dù con người có khả năng hợp tác bẩm sinh, các phương pháp tổ chức và ra quyết định tập thể của chúng ta vẫn đầy phức tạp. Trong phần tiếp theo, có thể thấy rõ các phương thức quản trị truyền thống đang gặp khó khăn trong việc đáp ứng những yêu cầu tinh tế của xã hội đương đại. Việc tìm kiếm các hệ thống quản trị hiệu quả, công bằng và nhạy bén hơn khiến chúng ta phải cân nhắc những mô hình mới (*khụ* Futarchy *khụ*) có thể khai thác trí tuệ tập thể tốt hơn để điều phối xã hội.

Các thể chế đang khiến chúng ta thất vọng

Các thể chế đóng vai trò thiết yếu đối với một xã hội thịnh vượng. Chúng định hình và giới hạn hành vi của con người thông qua các quy tắc và chuẩn mực. Tùy thuộc vào sức mạnh, thể chế có thể là nguồn gốc của sự sung túc hoặc các vấn đề. Ví dụ, Na Uy được coi là một trong những nơi đáng sống nhất nhờ các thể chế vững mạnh. Quốc gia này có GDP bình quân đầu người cao, một trong những mức sống cao nhất thế giới, tỷ lệ tái phạm cực thấp và khả năng tiếp cận rộng rãi với giáo dục trung học và đại học.

Trái lại, Somalia là một quốc gia vô chính phủ với đặc trưng là tội phạm bạo lực, quyền sở hữu tài sản yếu và khả năng tiếp cận nước uống cơ bản hạn chế. Việc so sánh Na Uy và Somalia làm nổi bật tác động của sức mạnh thể chế đối với sự thịnh vượng của một quốc gia. Có thể dễ dàng kết luận rằng Na Uy thịnh vượng hơn nhờ các thể chế vững mạnh. 

Bất chấp những lợi ích của các thể chế vững mạnh, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy chúng đang thất bại tại các quốc gia phát triển. Sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân túy và tâm lý chống giới cầm quyền tại những quốc gia như Vương quốc Anh, Ý, Mỹ và Canada là minh chứng cho điều này. Ví dụ, nếu xét riêng nước Mỹ, niềm tin vào các thể chế Mỹ đang ở mức thấp nhất từ trước đến nay. Năm 2022, chỉ 25% người Mỹ cho biết họ tin tưởng Tòa án Tối cao Hoa Kỳ. Một nghiên cứu năm 2021 về cuộc bầu cử năm 2020 cho thấy khoảng một phần tư người trưởng thành tin rằng cuộc bầu cử đã bị ảnh hưởng bởi hoạt động bỏ phiếu bất hợp pháp, và 53% đảng viên Cộng hòa tin Trump là “tổng thống thực sự”. Động lực tìm hiểu về các ứng viên chính trị ngày càng suy giảm cho thấy chính phủ Mỹ đang chuyển hướng sang chế độ tài phiệt, báo hiệu sự thất bại của mô hình quản trị truyền thống. 

Mô hình quản trị truyền thống đang khiến chúng ta thất vọng.

Giải pháp: Futarchy

Để ứng phó với những thách thức này, Futarchy đưa ra một cách tiếp cận quản trị mới. Mô hình tận dụng sức mạnh của các thị trường đầu cơ để nâng cao chất lượng ra quyết định và hiệu quả chính sách. Futarchy mang lại một số lợi thế khác biệt so với các phương thức quản trị truyền thống. Cụ thể là:

Khả năng tổng hợp thông tin vượt trội

Thị trường dự đoán có khả năng thu thập thông tin đặc biệt hiệu quả. Những thị trường này khuyến khích các cá nhân thu thập và chia sẻ thông tin thông qua giao dịch, cuối cùng tạo ra mức giá đồng thuận phản ánh trí tuệ tập thể. Ví dụ, thị trường đã xác định chính xác vòng đệm chữ O của Morton-Thiokol là nguyên nhân sâu xa của thảm họa Challenger chỉ trong 14 phút, trong khi chính phủ Hoa Kỳ mất hơn năm tháng để đi đến cùng kết luận. Là một công cụ tổng hợp thông tin ưu việt, thị trường dự đoán có thể giúp khôi phục niềm tin vào các thể chế bằng cách triển khai chính sách tốt hơn trong một hệ thống quản trị Futarchy.

Khắc phục những hạn chế của cử tri

Futarchy giảm thiểu vấn đề thiếu hiểu biết và quá tự tin của cử tri bằng cách dựa vào năng lực dự đoán của thị trường. Mô hình này vốn khuyến khích sự tham gia có hiểu biết, đảm bảo rằng chỉ những người có kiến thức đáng tin cậy mới có khả năng ảnh hưởng đến quyết định chính sách.

Khả năng chống thao túng

Không giống các hệ thống bỏ phiếu truyền thống, nơi thông tin sai lệch và những lời kêu gọi cảm tính có thể dễ dàng làm thay đổi dư luận, các thị trường dự đoán Futarchy có khả năng chống thao túng tốt hơn. Lợi ích tài chính gắn với giao dịch tạo ra một rào cản tự nhiên trước các hoạt động đầu cơ vô căn cứ, vì người tham gia sẽ thận trọng và cân nhắc kỹ hơn khi ra quyết định.

Kiểm soát trực tiếp bằng ước tính thị trường

Futarchy cho phép giá thị trường trực tiếp tác động đến các quyết định chính sách. Điều này đảm bảo các hành động dựa trên thông tin chính xác và cập nhật nhất. Mô hình bỏ qua các quy trình ra quyết định thường chậm chạp và mang động cơ chính trị của quản trị truyền thống, nhờ đó chính sách được triển khai kịp thời và hiệu quả hơn.

Khuyến khích sự tham gia của công chúng và tính minh bạch

Futarchy thúc đẩy một cộng đồng công dân gắn kết và hiểu biết hơn — mô hình đưa một bộ phận dân số rộng hơn vào quá trình ra quyết định thông qua việc tham gia thị trường. Ở đây, cơ sở lý luận đằng sau các quyết định chính sách được công khai và dễ hiểu với mọi người, từ đó củng cố niềm tin vào hoạt động quản trị.

Tính linh hoạt trong phê duyệt chính sách

Futarchy không thiên về hệ tư tưởng nào — “mô hình có thể dẫn đến bất kỳ kết quả nào, từ chủ nghĩa xã hội cực đoan đến nhà nước tối thiểu cực đoan”, tùy thuộc vào mong muốn của cộng đồng bỏ phiếu. Điều này cho phép nhiều ý tưởng chính sách được xem xét dựa trên giá trị thực tế, không chịu ảnh hưởng của tính đảng phái chính trị hay thiên kiến hệ tư tưởng.

Tăng cường thử nghiệm và khả năng thích ứng của chính sách

Cách tiếp cận dựa trên thị trường của Futarchy cho phép nhanh chóng thử nghiệm và điều chỉnh chính sách. Bằng cách theo dõi chặt chẽ phản ứng của thị trường đối với các chính sách được đề xuất, hệ thống quản trị có thể trở nên linh hoạt hơn để chuyển hướng khỏi những biện pháp không hiệu quả. Không giống các phương thức quản trị truyền thống, sự linh hoạt trong thử nghiệm và thích ứng chính sách này đảm bảo các hệ thống quản trị có thể theo kịp những tiến bộ của xã hội và công nghệ.

Cải thiện dần các thước đo phúc lợi

Futarchy khuyến khích liên tục tinh chỉnh các chỉ số dùng để đánh giá mức độ thành công của chính sách, cho phép điều chỉnh và cải thiện theo thời gian. Quy trình lặp lại này đảm bảo hoạt động quản trị phát triển để thích ứng với những giá trị và nhu cầu luôn thay đổi của cộng đồng bỏ phiếu.

Futarchy đề xuất một bước chuyển đổi mang tính đột phá, sử dụng hiệu quả và trí tuệ của thị trường để giải quyết những hạn chế trong quản trị truyền thống và triển khai chính sách. Bằng cách đặt cược vào các giá trị nhưng bỏ phiếu cho niềm tin, Futarchy hướng đến việc tạo ra một hệ thống quản trị có hiểu biết, hiệu quả và nhạy bén hơn, phục vụ tốt hơn các giá trị và nhu cầu của cộng đồng bỏ phiếu.

Các chỉ trích và hạn chế

Dù mang tính đổi mới, Futarchy phải đối mặt với những chỉ trích đáng kể về tính khả thi và hiệu quả của mô hình quản trị này. Trong đó có:

Khả năng mở rộng

Futarchy vốn không có khả năng mở rộng. Mặc dù cho thấy nhiều triển vọng đối với những quyết định quan trọng và có rủi ro cao (ví dụ: sa thải CEO), hiệu quả của mô hình đối với những quyết định nhỏ hơn, thường lệ hơn (ví dụ: sa thải trưởng bộ phận) vẫn còn gây tranh cãi. Mối lo ngại là tác động của những hành động ít hệ trọng này có thể không được phản ánh đầy đủ trong giá thị trường. Điều này có khả năng hạn chế phạm vi áp dụng của Futarchy đối với nhiều quyết định quản trị hơn.

Thao túng thị trường và động lực quyền lực

Các nhà phê bình cho rằng một thực thể hoặc liên minh quyền lực duy nhất có thể thao túng kết quả thị trường. Họ có thể thực hiện điều này bằng cách liên tục mua token “Có” và bán khống token “Không”, qua đó đẩy giá theo hướng có lợi cho mình. Mối lo ngại này nhấn mạnh nguy cơ các bên tham gia giàu có sẽ chi phối quyết định chính sách thay vì sự đồng thuận thực sự của thị trường. Nguy cơ càng tăng do khả năng xuất hiện hành vi thị trường tự quy chiếu, khi người tham gia phản ứng với hành động của nhau thay vì thông tin nền tảng. Điều này cũng làm dấy lên nghi ngờ về hiệu quả của Futarchy trong việc tổng hợp thông tin chính xác.

Những chỉ trích đối với Giả thuyết Thị trường Hiệu quả

Việc Futarchy dựa vào Giả thuyết Thị trường Hiệu quả đã bị đặt dấu hỏi. Các nhà đầu tư như Warren Buffet và George Soros là những người phản đối mạnh mẽ, bác bỏ tính hữu dụng của Giả thuyết Thị trường Hiệu quả với tư cách là một mô hình lý thuyết. Cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2008 cũng khiến giả thuyết này bị xem xét và chỉ trích trở lại. Hơn nữa, bằng chứng thực nghiệm cho ra kết quả không nhất quán nhưng nhìn chung không ủng hộ các dạng mạnh của Giả thuyết Thị trường Hiệu quả.

Bất cân xứng thông tin

Khả năng tiếp cận thông tin không đồng đều giữa những người tham gia thị trường có thể làm suy yếu tính công bằng và hiệu quả của Futarchy. Bất kỳ ai có kiến thức chuyên sâu hoặc năng lực phân tích vượt trội đều có thể tác động quá mức đến kết quả chính sách.

Dự báo dài hạn

Khoảng thời gian dài liên quan đến tác động của chính sách tạo ra mức độ bất định đáng kể. Các nhà phê bình cho rằng điều này khiến thị trường khó đưa ra dự báo chính xác, vì con người nhìn chung dự báo dài hạn kém hơn dự báo ngắn hạn. Việc thị trường bắt buộc phải được phân xử — nghĩa là cần xác định một kết quả rõ ràng — khiến cơ cấu khuyến khích trở nên phức tạp, đặc biệt khi tác động của chính sách diễn ra trong nhiều thập kỷ.

Hạn chế ngân sách và ưu tiên chính sách

Việc Futarchy thiếu các cơ chế tính đến hạn chế ngân sách và nhu cầu ưu tiên chính sách làm dấy lên câu hỏi về khả năng quản lý nguồn lực hữu hạn và đồng thời giải quyết hiệu quả những mục tiêu chính sách cạnh tranh nhau.

Đơn giản hóa các giá trị con người và tác động chính sách

Các nhà phê bình cho rằng việc Futarchy dựa vào một chỉ số phúc lợi duy nhất để định hướng quyết định chính sách đã đơn giản hóa quá mức bản chất đa diện của các giá trị con người và tác động phức tạp của những chính sách khác nhau. Lập luận ở đây là việc thu gọn các quyết định quản trị thành dự đoán thị trường dựa trên một chỉ số duy nhất (tức phúc lợi quốc gia) có thể dẫn đến những thiếu sót và hậu quả ngoài ý muốn.

Sự dễ tổn thương của các thước đo phúc lợi trước tham nhũng và Định luật Goodhart

Việc lựa chọn các thước đo phúc lợi chính thức để định hướng quyết định chính sách rất phức tạp. Những thước đo này phải cân bằng giữa khả năng chống thao túng và khả năng nắm bắt các giá trị tinh tế thực sự phản ánh phúc lợi xã hội. Sự cân bằng này rất mong manh — việc đưa ra các chỉ số đại diện chi tiết cho phúc lợi quốc gia kéo theo nguy cơ sai sót và thao túng. Ngược lại, những chỉ số đại diện khách quan hơn và khó thao túng hơn có thể dẫn đến Định luật Goodhart — một thước đo sẽ mất hiệu quả khi trở thành mục tiêu. Ví dụ, việc dựa vào GDP làm thước đo phúc lợi có thể khuyến khích các hoạt động hời hợt nhằm thúc đẩy GDP mà không thực sự nâng cao phúc lợi xã hội.

Giải quyết các thách thức toàn cầu mới nổi và phức tạp

Futarchy phần lớn vẫn chưa được kiểm chứng. Các nhà phê bình đặt câu hỏi liệu thị trường dự đoán có thể phản ánh đầy đủ phạm vi chuyên môn và sự đồng thuận cần thiết để giải quyết những thách thức toàn cầu mới nổi và phức tạp như biến đổi khí hậu hay không.

Giải đáp những chỉ trích này

Đáp lại những chỉ trích này, Robin Hanson và các bên ủng hộ khác cho rằng nhiều vấn đề không chỉ xuất hiện riêng ở Futarchy và có thể được giảm thiểu bằng cách thiết kế, triển khai cẩn trọng. Hanson cũng đã trực tiếp phản hồi hầu hết những chỉ trích này trong bài nghiên cứu Chúng ta nên bỏ phiếu cho các giá trị, nhưng đặt cược vào niềm tin? 

Chẳng hạn, Hanson giải đáp những lo ngại về thao túng thị trường và tương quan quyền lực bằng cách nhấn mạnh chênh lệch giữa sức mạnh tài chính của từng cá nhân và toàn bộ thị trường. Ông lập luận rằng ngay cả những người giàu nhất, như Bill Gates, cũng chỉ sở hữu một phần nhỏ trong tổng nguồn vốn của thị trường. Dù một người như Gates có thể tạm thời tác động đến giá thị trường, thị trường rộng lớn hơn nhiều khả năng sẽ điều chỉnh mức giá sai lệch nếu trí tuệ tập thể không đồng tình với hành động của người thao túng. Cơ chế tự điều chỉnh này là một thế mạnh nền tảng trong cách tiếp cận dựa trên thị trường của Futarchy.

Futarchy thể hiện một bước chuyển đổi mang tính đột phá trong quản trị, dựa trên niềm tin rằng thị trường có thể cải thiện quá trình ra quyết định. Dù các ý kiến chỉ trích nêu lên những vấn đề quan trọng cần cân nhắc, lập luận phản biện của Hanson và khuôn khổ vững chắc mà ông đề xuất cho thấy một hướng đi để giải quyết những vấn đề này.

Một khía cạnh then chốt trong đề xuất của Hanson là thử nghiệm. Bằng cách bắt đầu với các thử nghiệm quy mô nhỏ hơn và phát triển dựa trên những bài học thu được, Futarchy có thể tự định hình lại để giải quyết các chỉ trích và hạn chế hiện tại. Futarchy không hoàn hảo — vẫn cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển. Sự phức tạp của việc triển khai một hệ thống quản trị dựa trên thị trường là điều dễ thấy. Dù các mô hình lý thuyết có thể tạo nền tảng vững chắc, ứng dụng thực tế sẽ chỉ ra những điểm cần cải thiện.

Tiếp theo là Meta-DAO, ứng dụng futarchy đầu tiên trong thực tế.

Meta-DAO: Tổ chức đầu tiên được quản trị bởi thị trường

Meta-DAO là một loại hình tổ chức mới, được quản trị bởi thị trường thay vì chính trị. Tổ chức này tự mô tả mình là một tập thể gồm các trí thức và nhà tư tưởng tự do, với mục tiêu cải tổ cách con người phối hợp bằng việc chứng minh futarchy có hiệu quả. Đây là một giao thức được xây dựng như một thử nghiệm liên tục, sử dụng trí tuệ tập thể của thị trường để định hướng các quyết định quản trị và đầu tư của DAO. Meta-DAO là tổ chức đầu tiên trên thế giới áp dụng hệ thống quản trị futarchy.

(Nói vòng vo như vậy thực chất là để chỉ một nhóm dân mê Solana lúc nào cũng trực tuyến, muốn kiếm tiền bằng cách xây dựng và đầu tư vào hệ sinh thái, đồng thời cải thiện hệ sinh thái thông qua các thị trường dự đoán).

Với những ai chưa quen thuộc, DAO (tổ chức tự trị phi tập trung) là một cộng đồng thuộc sở hữu của thành viên và không có ban lãnh đạo tập trung. DAO được quản lý toàn bộ hoặc một phần bằng các hợp đồng thông minh triển khai trên blockchain. Một số DAO phổ biến gồm MakerDAO, ConstitutionDAO, DeveloperDAO và The DAO. Meta-DAO thuộc nhóm này. Tuy nhiên, tổ chức này tạo ra khác biệt bằng mô hình quản trị độc đáo. Họ cho rằng hệ thống quản trị Compound Finance của Robert Leshner đã được áp dụng rộng rãi. Vấn đề là hệ thống quản trị của Compound Finance chỉ phù hợp với những dự án rất đơn giản. Các dự án lớn hơn cần một Meta-DAO — một DAO được chia thành các DAO nhỏ hơn, mỗi DAO được thiết kế để xử lý một khía cạnh cụ thể của dự án lớn. Chúng ta sẽ tìm hiểu kỹ hơn khi khám phá cách Meta-DAO hoạt động. Nhưng trước tiên, ai vận hành DAO thử nghiệm này?

Các Futard (fut/acc)

Trong ngôn ngữ thông tục, futard là người tự nhận hoặc xem mình có liên hệ với futarchy. Họ có thể đến từ mọi tầng lớp và sở hữu nhiều bộ kỹ năng khác nhau. Meta-DAO dựa vào một đội ngũ futard đa dạng để duy trì và cải thiện DAO. “Đội ngũ” futard cốt lõi gồm những người đóng góp nổi bật trong nhiều lĩnh vực:

• Dean và Nico - Dẫn dắt hoạt động gắn kết cộng đồng
• Blockchainfixesthis - Phụ trách sản xuất nội dung
• Proph3t - Giám sát hoạt động phát triển hợp đồng thông minh cốt lõi và vận hành chung
• 0xNallok - Giám sát hoạt động phát triển kinh doanh và vận hành chung
• Dodecahedr0x - Giám sát cơ sở mã cốt lõi, bao gồm UI và hợp đồng thông minh

“Đội ngũ” đang tìm kiếm thêm hỗ trợ trong các mảng sau: mạng xã hội, tiếp thị, triết học, hướng dẫn thành viên mới, gắn kết và nghiên cứu.

Lưu ý rằng từ “đội ngũ” chỉ được dùng theo nghĩa tương đối do tính chất phi tập trung của Meta-DAO. Không có cấp trên hay hệ thống phân cấp doanh nghiệp, nhưng các lãnh đạo được chỉ định cho từng dự án cụ thể. Họ không nhận lương theo nghĩa thông thường nhưng được trả thù lao cho những đóng góp của mình.

Các vai trò trong Meta-DAO

Các futard có thể được xếp vào một trong những vai trò sau:

• Nhà phân tích
• Doanh nhân
• Tác nhân mạng 

Các nhà phân tích là những người tiên phong trên thị trường — họ là chiến lược gia, điều tra viên tư nhân và nhà kinh tế học nghiệp dư. Họ vận dụng chuyên môn để định hướng trên thị trường và đưa ra các quyết định sáng suốt nhằm hướng dẫn cách DAO phân bổ nguồn lực. Năng lực phân tích giúp họ đánh giá các đề xuất và cơ hội một cách nghiêm túc. Điều này thường mang lại kết quả sinh lời cho cả họ lẫn DAO. Đây là vai trò cực kỳ quan trọng trong một hệ thống quản trị mà động lực thị trường chi phối các quyết định.

Các doanh nhân là chất xúc tác cho đổi mới — họ là những người có tầm nhìn, khởi xướng các dự án nhằm mở rộng giới hạn khả thi của Meta-DAO. Doanh nhân là những người đa năng. Họ sở hữu sự kết hợp hiếm có giữa nhiều kỹ năng — từ năng lực phân tích đến chuyên môn bán hàng — để xây dựng đội ngũ, huy động vốn và dẫn dắt dự án đến khi hoàn thành. Doanh nhân sẵn sàng chấp nhận rủi ro và vốn được thúc đẩy bởi tiềm năng tạo ra các đề xuất có tác động lớn.

Các tác nhân mạng là trụ cột của Meta-DAO. Họ là những người trực tiếp thực thi — lập trình viên, nhà thiết kế và chuyên gia tiếp thị. Các tác nhân mạng trực tiếp chuyển hóa những giá trị và đề xuất của DAO thành kết quả hữu hình. Họ linh hoạt, có kỹ năng chuyên môn cao trong lĩnh vực tương ứng và được thúc đẩy bởi cam kết với sứ mệnh của Meta-DAO.

Sự phối hợp giữa các nhà phân tích, doanh nhân và tác nhân mạng là nền tảng cho thành công ban đầu của Meta-DAO. Vậy chính xác họ cộng tác như thế nào? Meta-DAO hoạt động ra sao?

Meta-DAO hoạt động như thế nào?

Meta-DAO là một ứng dụng thực tiễn của futarchy nhằm quản lý một tập hợp các thực thể tìm kiếm lợi nhuận mà chúng ta sẽ gọi là thành viên. Mô hình này mở rộng khái niệm một futard đơn lẻ và xem họ như một DAO con, tương tự các DAO con của Helium. Thành viên tập trung vào một sản phẩm hoặc dịch vụ duy nhất và vận hành ngân quỹ riêng, tương tự cơ cấu vốn chủ sở hữu của một công ty truyền thống. Những thành viên này hợp thành Meta-DAO.

Ở cấp độ tổng quan, Meta-DAO được xây dựng quanh ba bước chung của một hệ thống futarchy — hình thành giá trị, chia sẻ thông tin và đề xuất chính sách — nhưng sử dụng các cơ chế riêng phù hợp với tính chất phi tập trung. 

Hình thành giá trị: Đề xuất

Các thành viên thúc đẩy hoạt động của Meta-DAO thông qua những đề xuất cải tiến. Về cơ bản, các đề xuất này là một tập hợp lệnh (tức các chỉ thị Solana) gắn với những thành viên cụ thể, mô tả chi tiết các hành động cần thực thi nếu đề xuất được thông qua.

Đối với Meta-DAO, mục tiêu “là làm cho con số tăng lên.” Mọi quyết định đều dựa trên điều mà thị trường tin là kết quả tốt nhất cho token META. Hầu hết đề xuất sẽ bao gồm một mô hình tài chính phân tích doanh thu tiềm năng bằng nhiều phương pháp định giá khác nhau (ví dụ: phương pháp VC, phương pháp Berkus, so sánh định giá với các dự án tương tự). Thông tin này sẽ giải thích cách thành viên cho rằng đề xuất sẽ ảnh hưởng đến giá trị ngắn hạn, trung hạn và dài hạn của META.

Ban đầu, một chủ đề, vấn đề hoặc sáng kiến được thảo luận trong Discord của Meta-DAO hoặc giữa các bên bên ngoài. Sau đó, một đề xuất được soạn thảo theo một trong các mẫu sau:

• Mẫu dự án kinh doanh
• Mẫu hành động trực tiếp trong kinh doanh
• Mẫu dự án vận hành
• Mẫu hành động trực tiếp trong vận hành

Chi tiết đề xuất được đăng công khai trên một nền tảng như Medium hoặc HackMD để bảo đảm tính minh bạch và khả năng tiếp cận. Nếu đề xuất thu hút đủ sự chú ý và các bên chịu trách nhiệm đã đạt đủ mức độ đồng thuận, đề xuất sẽ được gửi lên chuỗi. 

Để gửi đề xuất lên chuỗi, thành viên phải tương tác với chương trình autocrat. Đây là chương trình điều phối futarchy bằng cách khởi tạo các đề xuất. Một đề xuất phải được khởi tạo với một số trường bắt buộc, gồm người đề xuất, liên kết mô tả và một chỉ thị Solana Virtual Machine (SVM) có thể thực thi. Ví dụ, một thành viên có thể gửi đề xuất chuyển 100.000 USDC đến ví của một đội ngũ phát triển để tạo ra sản phẩm sinh doanh thu do Meta-DAO quản lý.

Bất kỳ ai cũng có thể gửi đề xuất.

Chia sẻ thông tin: Giao dịch token có điều kiện

Sau khi đề xuất được gửi thành công, chương trình autocrat sẽ khởi tạo hai thị trường dự đoán: thị trường có điều kiện khi thông qua và thị trường có điều kiện khi bác bỏ. Thị trường thông qua thể hiện tác động dự kiến của đề xuất, còn thị trường bác bỏ thể hiện trạng thái hiện tại. Giả sử thị trường hiệu quả và đề xuất có tác động đủ lớn, giá META trên hai thị trường phải phân kỳ trong khoảng thời gian giao dịch quy định. Chênh lệch giá này sẽ cho Meta-DAO biết liệu thị trường có nhận định việc triển khai một đề xuất cụ thể sẽ tạo ra giá trị kỳ vọng dương hay không.

Độc giả tinh ý có thể thắc mắc: “Một hệ thống futarchy xây dựng trên blockchain có ích gì khi chúng ta cần khả năng hoàn tác các giao dịch trong thị trường thua cuộc?” Blockchain không cho phép người dùng hoàn tác giao dịch sau khi giao dịch đã được hoàn tất. Vì vậy, Meta-DAO đề xuất một cách mô phỏng việc hoàn tác giao dịch bằng token có điều kiện.

Meta-DAO sử dụng chương trình kho lưu ký có điều kiện để hỗ trợ tạo token có điều kiện thông qua các kho lưu ký có điều kiện. Đây là dịch vụ ký quỹ phi tập trung, nắm giữ nguồn vốn được phân bổ cho thị trường có điều kiện khi thông qua và thị trường có điều kiện khi bác bỏ của một đề xuất cụ thể. Những kho lưu ký này cho phép Meta-DAO mô phỏng việc hoàn tác giao dịch. Mỗi kho lưu ký có điều kiện được liên kết với một token cơ sở cụ thể (ví dụ: META hoặc USDC) và một cơ quan thanh toán được chỉ định; trong trường hợp này, cơ quan đó luôn là chính Meta-DAO.

Người tham gia có thể gửi token cơ sở vào các kho lưu ký này để đổi lấy hai loại token có điều kiện: một loại có thể được quy đổi thành token ban đầu nếu đề xuất được thông qua (tức token có điều kiện khi thông qua), và loại còn lại có thể được quy đổi nếu đề xuất bị bác bỏ (tức token có điều kiện khi bác bỏ). Hệ thống này cho phép người tham gia đầu cơ vào kết quả của các đề xuất bằng cách giao dịch token có điều kiện, qua đó thể hiện những nhận định chi tiết về tác động tiềm năng của đề xuất đối với giá trị của META.

Ví dụ, một người tham gia tin tưởng đề xuất sẽ thành công có thể gửi 100 USDC vào kho lưu ký có điều kiện và nhận 100 USDC có điều kiện khi thông qua cùng 100 USDC có điều kiện khi bác bỏ. Sau đó, họ có thể đổi USDC có điều kiện khi thông qua lấy META có điều kiện khi thông qua, qua đó thiết lập vị thế dựa trên kết quả họ dự đoán. Nếu đề xuất được thông qua, họ có thể quy đổi USDC có điều kiện khi thông qua thành USDC theo giá trị mới dựa trên thành công của đề xuất. Nếu đề xuất thất bại, họ có thể quy đổi META có điều kiện khi bác bỏ thành META ban đầu. Điều này bảo vệ khoản đầu tư của người tham gia trước kết quả bất lợi của đề xuất. Lưu ý rằng cơ quan thanh toán (tức Meta-DAO) có thể hoàn tất hoặc hoàn tác một kho lưu ký bất kỳ lúc nào.

Chương trình giá trung bình gia quyền theo thời gian (TWAP)

Cần lưu ý rằng trong khi hoạt động giao dịch diễn ra trên các thị trường có điều kiện của đề xuất, giá META trên mỗi thị trường được theo dõi bởi một oracle giá trung bình gia quyền theo thời gian (TWAP). TWAP là một thuật toán định giá dùng để tính giá trung bình của một tài sản trong một khoảng thời gian nhất định. Meta-DAO sử dụng chương trình TWAP để xác định giá trị thị trường hợp lý của các token có điều kiện được giao dịch trong một thị trường có điều kiện cụ thể.

Tất cả thị trường của Meta-DAO đều được xây dựng bằng OpenBook V2. Tuy nhiên, trước đó không có oracle TWAP nào dành cho OpenBook hay bất kỳ AMM hoặc CLOB nào khác trên Solana. Vì vậy, họ đã tự phát triển một oracle. OpenBook TWAP dựa trên Uniswap V2, nghĩa là:

• Mỗi thị trường đều có một bộ tổng hợp giá liên tục
• Giá giao ngay hiện tại được thêm vào bộ tổng hợp trước giao dịch đầu tiên trong một slot. Giá giao ngay hiện tại được xác định là giá trị trung bình giữa giá mua tốt nhất và giá bán tốt nhất
• Có thể tính TWAP giữa hai thời điểm bằng biểu thức: (current_aggregator - past_aggregator) / slots_elapsed 

Sử dụng TWAP giúp giảm tác động của hoạt động thao túng giá hoặc biến động ngắn hạn. Điều này bảo đảm quá trình ra quyết định dựa trên một mức giá trung bình ổn định và mang tính đại diện hơn trong suốt giai đoạn giao dịch. Nhờ đó, các quyết định chính sách dựa trên tâm lý thị trường bền vững thay vì những biến động tạm thời.

Khi giai đoạn giao dịch kết thúc, thị trường có TWAP cao hơn sẽ được hoàn tất và hành động gắn với thị trường đó sẽ được thực thi.

Đề xuất chính sách: Xử lý đề xuất và hoàn tác thị trường thất bại

Quá trình hoàn tất bắt đầu sau khi giai đoạn giao dịch được chỉ định, hiện đặt ở mức mười ngày, kết thúc. Bất kỳ ai cũng có thể kích hoạt việc hoàn tất đề xuất để bảo đảm quy trình không bị cản trở bởi những trì hoãn không cần thiết. Sau đó, chương trình autocrat đánh giá TWAP của thị trường có điều kiện khi thông qua và thị trường có điều kiện khi bác bỏ. Thị trường có TWAP cao hơn thể hiện niềm tin tập thể vào tác động tích cực của đề xuất hoặc mong muốn duy trì trạng thái hiện tại.

Nếu TWAP của thị trường có điều kiện khi thông qua cao hơn >5% so với giá của thị trường có điều kiện khi bác bỏ, đề xuất sẽ được thông qua. Chương trình autocrat thực thi chỉ thị SVM liên quan, hoàn tất thị trường thông qua và hoàn tác các giao dịch được thực hiện trên thị trường có điều kiện khi bác bỏ. Ngược lại, giả sử TWAP của thị trường có điều kiện khi bác bỏ cao hơn. Trong trường hợp đó, đề xuất thất bại, thị trường có điều kiện khi bác bỏ được hoàn tất và các giao dịch trên thị trường có điều kiện khi thông qua được hoàn tác để duy trì trạng thái hiện tại. 

Các giao dịch trên thị trường thắng cuộc được hiện thực hóa. Điều này có nghĩa là token có điều kiện được chuyển đổi thành tài sản cơ sở của chúng (tức USDC hoặc META). Việc chuyển đổi này xác lập giá trị của các giao dịch trên thị trường thắng cuộc vì giờ đây chúng được bảo chứng bằng tài sản hữu hình. Ngược lại, token trên thị trường thua cuộc được xem là không có giá trị và bị đốt trên thực tế, vì giá trị đầu cơ của chúng không được chuyển đổi thành tài sản bảo chứng thực tế. 

Sau đó, người tham gia có thể quy đổi token có điều kiện thắng cuộc thành tài sản cơ sở. Điều này hoàn tất chu trình từ đầu cơ đến hiện thực hóa, từ giao dịch tài sản có nguồn cung bằng không trên các thị trường dự đoán có điều kiện đến thu lợi nhuận. Quy trình quy đổi được đơn giản hóa thông qua giao diện người dùng của Meta-DAO, nội dung sẽ được trình bày trong phần Cách tham gia Meta-DAO.

Tình huống ví dụ

Meta-DAO nhận được đề xuất từ SolDeFi Innovations về LampRewarder — một ứng dụng DeFi mới được thiết kế để tận dụng phí giao dịch thấp và thông lượng cao của Solana. LampRewarder đặt mục tiêu thưởng cho người dùng một lượng nhỏ lamport khi họ tham gia các hoạt động DeFi như hoán đổi, staking hoặc cung cấp thanh khoản cho META trên những nền tảng cụ thể.

Sau khi đề xuất được gửi, chương trình autocrat tạo hai thị trường: thị trường có điều kiện khi thông qua để phê duyệt việc phát triển LampRewarder và thị trường có điều kiện khi bác bỏ để từ chối dự án. Đề xuất trình bày một mô hình doanh thu rõ ràng cho LampRewarder, bao gồm phí giao dịch trên phần thưởng, các tính năng cao cấp trên những nền tảng cụ thể để tăng mức độ tương tác của người dùng, cùng quan hệ đối tác chia sẻ doanh thu với các nền tảng DeFi khác. Mô hình này hứa hẹn tạo ra doanh thu đáng kể cho ngân quỹ Meta-DAO, qua đó nâng cao giá trị của META.

Giai đoạn giao dịch ghi nhận làn sóng ủng hộ LampRewarder nhờ tiềm năng gia tăng hoạt động DeFi trên nhiều nền tảng DeFi. Sự hào hứng của cộng đồng được phản ánh qua giá trị ngày càng tăng của token META có điều kiện khi thông qua. Dù vẫn có một số hoài nghi về tính bền vững dài hạn của dự án, mô hình doanh thu chi tiết trong đề xuất đã nhận được sự ủng hộ của đa số.

Sau thời hạn giao dịch 10 ngày, TWAP của thị trường có điều kiện khi thông qua cao hơn đáng kể so với thị trường có điều kiện khi bác bỏ. Chương trình autocrat hoàn tất thị trường có điều kiện khi thông qua, phân bổ vốn từ ngân quỹ Meta-DAO cho SolDeFi Innovations để phát triển LampRewarder.

Những người tham gia ủng hộ đề xuất được nhận thưởng, còn ngân quỹ Meta-DAO hưởng lợi từ các nguồn doanh thu mới do LampRewarder tạo ra.

Tình huống này nhấn mạnh khả năng của Meta-DAO trong việc huy động trí tuệ tập thể của các thành viên để hỗ trợ những sáng kiến có tiềm năng thúc đẩy tăng trưởng cộng đồng, tạo doanh thu và gia tăng giá trị của META.

Meta-DAO: Phát huy ưu điểm và giải quyết hạn chế của Futarchy

Dù điều này nghe có vẻ hứa hẹn, Meta-DAO giải quyết những chỉ trích và hạn chế đã nêu về futarchy như thế nào? Futarchy chẳng phải không thể mở rộng sao? Hệ thống này chẳng phải dễ chịu ảnh hưởng của người nội bộ và hoạt động thao túng thị trường sao? Cách tiếp cận của Meta-DAO đã khơi lên sự quan tâm và tranh luận về tính thực tiễn cũng như hiệu quả của futarchy.

Khả năng mở rộng

Một trong những chỉ trích nổi bật nhất đối với Futarchy với tư cách mô hình quản trị là thiếu khả năng mở rộng, đặc biệt đối với các quyết định nhỏ và thường lệ. Tuy nhiên, nhờ cấu trúc sáng tạo và cách áp dụng các nguyên tắc futarchy, Meta-DAO mang đến một nghiên cứu điển hình thuyết phục về việc vượt qua những chỉ trích này. Bằng cách chia tổ chức thành các thực thể tìm kiếm lợi nhuận nhỏ hơn, mỗi thực thể có ngân quỹ riêng, Meta-DAO tận dụng khả năng kết hợp và hiệu suất của Solana để tạo ra một mô hình quản trị linh hoạt và có khả năng mở rộng tốt hơn.

Ngay cả khi Meta-DAO gặp vấn đề về khả năng mở rộng trong tương lai, tính thích ứng và hiệu quả của Futarchy vẫn có thể cho phép DAO chuyển hướng và áp dụng các công cụ cùng mô hình khác nhằm cải thiện quản trị, chẳng hạn như chế độ quản trị toàn trị hoặc dân chủ lỏng.

Thao túng thị trường và ảnh hưởng của người nội bộ

Một chỉ trích phổ biến đối với Futarchy là nguy cơ thị trường bị thao túng bởi những cá nhân giàu có hoặc người nội bộ có ảnh hưởng không tương xứng. Dù Tiến sĩ Hanson bác bỏ điều này bằng tình huống Bill Gates đã nêu, thực tế diễn ra ra sao? Theo cách nhìn truyền thống, Proph3t, người sáng lập Meta-DAO, lẽ ra phải có ảnh hưởng đáng kể đối với dự án do mình thành lập. Tuy nhiên, thực tế không phải vậy. Đề xuất 3 đề nghị tạo một thị trường giao ngay cho token META, cho phép công chúng rộng rãi tiếp cận token và tạo thanh khoản ban đầu. Proph3t không phản đối ý tưởng chung. Tuy nhiên, ông muốn đề xuất thất bại vì cho rằng nó chỉ mang lại lợi ích 5–15% cho Meta-DAO, trong khi thị trường đang định giá sai tác động tiềm năng của đề xuất ở mức hơn gấp đôi giá hiện tại. Dù là một “người nội bộ”, việc ông ủng hộ Đề xuất 3 thất bại vẫn không làm thay đổi thị trường.

Tương tự, Ben Hawkins đã tạo Đề xuất 6, yêu cầu đúc 1.500 META với giá 50.000 USDC, tương đương 33,33 USDC cho mỗi META. Ben đã bỏ lỡ vòng gọi vốn đầu tiên của Meta-DAO và soạn một đề xuất mà ông biết sẽ “gây tranh cãi”, vì mức định giá META trên thị trường giao ngay khi đó là 55–60 USD. Ông cam kết hơn 250.000 USD để đẩy giá trên thị trường có điều kiện khi thông qua lên cao. Bất chấp tầm ảnh hưởng và tài sản của ông, đề xuất cuối cùng vẫn thất bại. Trong lần thử thứ hai, Ben tìm cách mua 500 META thông qua Đề xuất 8. Tuy nhiên, đề xuất của ông vẫn thất bại.

Pantera Capital, một công ty quản lý tài sản tiền mã hóa trị giá 4 tỷ USD, đề xuất mua 50.000 USD META với giá 100 USDC cho mỗi META như “một cơ hội để kiểm nghiệm tiềm năng của futarchy với tư cách một hệ thống quản trị phi tập trung cải tiến.” Thế nhưng, đề xuất cuối cùng vẫn thất bại.

Những ví dụ này nhấn mạnh một nhận định quan trọng về cách Meta-DAO áp dụng Futarchy: rất khó thao túng thị trường khi trí tuệ tập thể và sức mạnh đầu cơ của cộng đồng cùng chống lại những nỗ lực như vậy. Việc Meta-DAO sử dụng TWAP và token có điều kiện giúp bảo đảm các quyết định dựa trên sự đồng thuận ổn định và mang tính đại diện của thị trường. Do đó, những trường hợp này phản ánh việc Meta-DAO kiên định tuân thủ nguyên tắc rằng giá trị của một đề xuất, theo đánh giá từ trí tuệ tập thể của thị trường, quan trọng hơn ảnh hưởng của cá nhân.

Giải quyết tình trạng thị trường kém thanh khoản và biến động

Những lo ngại về tác động của thị trường kém thanh khoản đối với quyết định chính sách được giảm thiểu nhờ bản chất của các thị trường dự đoán trong Meta-DAO. Những thị trường có ảnh hưởng đến các chính sách quan trọng sẽ thu hút sự quan tâm và tham gia, khiến sổ lệnh dày hơn theo thời gian nhờ hoạt động giao dịch đầu cơ gia tăng. Động lực này bảo đảm thị trường duy trì khả năng chống thao túng, như đã được minh chứng trong phần trước.

Ngoài ra, Durden đã đề xuất tăng thanh khoản của META thông qua một đấu giá kiểu Hà Lan. Với khối lượng hiện tại thấp và mức biến động cao của META, ông cho rằng có rất ít động lực để cung cấp thanh khoản. Giải pháp được đề xuất là triển khai một cuộc đấu giá cho đề xuất tiếp theo, bắt đầu ở mức giá cao rồi giảm dần theo thời gian. Mục tiêu là tăng đáng kể thanh khoản do giao thức Meta-DAO sở hữu, đồng thời chuyển thanh khoản hiện có sang một bậc phí hiệu quả hơn, qua đó giải quyết các khiếu nại và lo ngại gần đây về thanh khoản của META. Chỉ thời gian mới cho biết kết quả sẽ ra sao vì đề xuất vẫn đang diễn ra; tuy nhiên, hiện tại thị trường có điều kiện khi thông qua đang cho thấy triển vọng.

Những hạn chế hiện tại

Bất chấp những ưu điểm này, Meta-DAO không hoàn hảo. Việc giải quyết các điểm chưa hoàn thiện đòi hỏi phản ứng cả về kỹ thuật lẫn chiến lược, cùng mức độ gắn kết và tham gia cao hơn từ cộng đồng.

Tâm lý và hành vi thị trường

Một hiện tượng được ghi nhận là các thị trường được dự đoán sẽ thất bại có xu hướng trở nên hư vô và nhiễu loạn — do sự kết hợp của thờ ơ duy lý, rủi ro đạo đức và ác cảm mất mát. Người tham gia các thị trường này dự đoán thua lỗ và có thể thực hiện những hành vi làm sai lệch chất lượng tín hiệu của thị trường. Tình trạng nhiễu này có thể làm suy giảm mục tiêu tận dụng trí tuệ tập thể của thị trường trong quá trình ra quyết định của Meta-DAO, qua đó cho thấy cần có các cơ chế trong tương lai để duy trì tính toàn vẹn của thị trường ngay cả khi thất bại gần như chắc chắn.

TWAP

Một khía cạnh khác cần cải thiện là việc phụ thuộc quá mức vào TWAP để xác định kết quả thị trường. Dù TWAP giảm thiểu hiệu quả hoạt động thao túng giá ngắn hạn, nó có thể không nắm bắt đầy đủ các sắc thái trong tâm lý thị trường hoặc tác động tức thì của thông tin mới. Việc khám phá những giải pháp thay thế TWAP có thể cung cấp tín hiệu thị trường nhanh nhạy và chính xác hơn, phản ánh tính linh động trong cơ cấu ra quyết định của Meta-DAO.

Thiếu động lực cho các đề xuất thành công

Một hạn chế đáng chú ý là không có động lực trực tiếp dành cho những cá nhân đưa ra đề xuất thành công. Thiếu sót này có thể làm giảm nhiệt huyết đóng góp vì người đề xuất không nhận được phần thưởng hữu hình nào cho công sức của mình (trừ khi họ yêu cầu một khoản ngân sách nào đó được hoàn lại cho chính họ). Việc khắc phục điểm yếu hiện tại bằng cách đưa ra các động lực cho đề xuất thành công là rất quan trọng. Điều này không chỉ khuyến khích sự tham gia chủ động và thấu đáo hơn mà còn bảo đảm duy trì tính năng động và đổi mới mà Meta-DAO muốn thúc đẩy. Triển khai một hệ thống phần thưởng hoặc ghi nhận có thể cải thiện đáng kể chất lượng đề xuất, qua đó gắn động lực cá nhân với lợi ích chung của DAO.

Triển khai các biện pháp chống frontrunning

Meta-DAO hiện yêu cầu người đề xuất đốt một lượng Lamport như một biện pháp chống spam. Tuy nhiên, cần triển khai các bước kiểm tra để xác định lượng Lamport thực tế bị đốt có lớn hơn lượng Lamport dự kiến hay không. Việc triển khai những biện pháp như vậy có thể giúp nâng cao tính công bằng và toàn vẹn trong quá trình ra quyết định của DAO.

Việc nhận diện những hạn chế này làm nổi bật tầm quan trọng của sự tham gia từ cộng đồng trong quá trình hoàn thiện và phát triển mô hình quản trị của Meta-DAO — hệ thống được xây dựng bởi các futard, dành cho các futard. Mỗi futard đều có tiềm năng đóng góp vào sự phát triển của DAO, dù bằng cách đề xuất cải tiến, tham gia thảo luận hay giao dịch trên các thị trường có điều kiện.

Trong quá trình tìm cách giảm thiểu những hạn chế này, sự tham gia tích cực của mọi thành viên trở nên vô cùng quan trọng. Tham gia Meta-DAO đóng vai trò then chốt trong việc định hình một DAO vững mạnh, bao trùm và hiệu quả hơn. Vậy bạn có thể tham gia bằng cách nào?

Cách tham gia Meta-DAO

Tham gia Discord

Discord là trái tim của Meta-DAO. Đây là nơi các futard công bố thông tin cập nhật, soạn thảo đề xuất và tham gia những cuộc thảo luận sôi nổi. Nếu thực sự muốn tham gia Meta-DAO, hãy vào Discord. Tại đây, bạn sẽ gặp một cộng đồng futard luôn sẵn lòng chào đón và thảo luận về những góc nhìn cùng ý tưởng mới. Những hiểu biết thu được và các mối quan hệ được xây dựng với những futard khác sẽ vô cùng quý giá.

Đóng góp

Meta-DAO là một thực thể sống, không ngừng phát triển. Sự tăng trưởng của tổ chức này được thúc đẩy bởi những đóng góp từ các thành viên. 

Hãy trở thành một đặc vụ mạng — khám phá cơ sở mã của Meta-DAO, tìm những phần có thể cải thiện và gửi pull request. Nếu không phải là nhà phát triển, bạn cũng đừng lo — không nhất thiết phải đóng góp mã. Thay vào đó, bạn có thể tạo một chuỗi bài cung cấp thông tin trên Twitter, đề xuất các ý tưởng UX/UI thú vị, làm marketing cho một dự án cụ thể, v.v. Meta-DAO có động lực trả công cho những nỗ lực của bạn, bất kể đó là gì, miễn là chúng mang lại giá trị cho DAO.

Tạo đề xuất

Bất kỳ ai cũng có thể gửi đề xuất. Trước tiên, hãy soạn đề xuất trong kênh proposal-drafting trên Discord của Meta-DAO bằng một trong các mẫu sau:

• Mẫu dự án kinh doanh
• Mẫu hành động trực tiếp trong kinh doanh
• Mẫu dự án vận hành
• Mẫu hành động trực tiếp trong vận hành

Bạn cũng có thể soạn đề xuất bên ngoài bằng một trong các mẫu trên — không bắt buộc phải chuẩn bị trong Discord. Tuy nhiên, việc nhận phản hồi và thu hút sự quan tâm từ các futard khác sẽ rất hữu ích. Sau đó, truy cập https://app.themetadao.org/ và tạo đề xuất theo từng bước được hướng dẫn trong UI:

Giao dịch trên các thị trường có điều kiện

Tham gia các thị trường có điều kiện là yếu tố then chốt đối với thành công của Meta-DAO. Giao dịch của bạn phản ánh niềm tin về tác động tiềm năng của các đề xuất đối với tương lai của DAO, qua đó trực tiếp ảnh hưởng đến những sáng kiến được cấp vốn và triển khai. Cơ chế này tận dụng trí tuệ tập thể của thị trường, tổng hợp nhiều quan điểm và hiểu biết khác nhau thành các quyết định quản trị có thể hành động. Dưới đây là cách tham gia quy trình này và những điều cần cân nhắc khi giao dịch:

Nhận META

Đây là token cũ: METADDFL6wWMWEoKTFJwcThTbUmtarRJZjRpzUvkxhr

Token $META mới là: METAwkXcqyXKy1AtsSgJ8JiUHwGCafnZL38n3vYmeta

Hãy xác minh và mua META trên Orb.

Bắt đầu giao dịch

Để giao dịch trên các thị trường có điều kiện, hãy truy cập https://app.themetadao.org/. Nhấp vào đề xuất mới nhất (ví dụ: Đề xuất 10). Bạn sẽ được chuyển đến trang sau:

Mint token có điều kiện qua cửa sổ ở bên trái (thao tác này yêu cầu số dư META hoặc USDC, tùy theo lựa chọn của bạn):

Trong ảnh chụp màn hình ở trên, chúng tôi đang mint 100 pMETA (để giao dịch trên thị trường có điều kiện thông qua) và 100 fMETA (để giao dịch trên thị trường có điều kiện không thông qua). Hãy dùng các token có điều kiện này để giao dịch trên thị trường thông qua và không thông qua, tùy theo nhận định của bạn về đề xuất đó:

OpenBook sử dụng cơ chế crank cho các tài khoản lệnh để đảm bảo chúng luôn được cập nhật. Crank bao gồm việc xử lý các sự kiện nhằm phản ánh trạng thái mới nhất của lệnh, điều thiết yếu để duy trì độ chính xác và hiệu quả của thị trường:  

Sau khi thời gian giao dịch kết thúc, bạn có thể đóng tất cả các lệnh còn lại và quy đổi token bằng cửa sổ ở bên trái:

Những điều cần cân nhắc khi giao dịch

Đánh giá giá trị của đề xuất. Vai trò chính của bạn với tư cách nhà giao dịch là xác định liệu một đề xuất có mang lại giá trị cho Meta-DAO hay không. Đánh giá này được phản ánh qua biến động giá của META. Hãy tự hỏi: Tác động tiềm năng của đề xuất ảnh hưởng thế nào đến mục tiêu của DAO? Điều này phù hợp ra sao với cách bạn hiểu về việc tạo ra giá trị trong hệ sinh thái?

Đánh giá giá thị trường. Hãy phân tích xem giá META hiện tại có phản ánh chính xác giá trị mà bạn tin rằng Meta-DAO sở hữu hay không. Nếu cho rằng META đang bị định giá thấp, mua META có thể là một bước đi chiến lược. Ngược lại, nếu META bị định giá quá cao, bán ra có thể phản ánh sự thận trọng hoặc hoài nghi của bạn về quỹ đạo hiện tại của Meta-DAO. Điều này cũng áp dụng khi đánh giá các thị trường có điều kiện thông qua và không thông qua đối với tác động tiềm năng của đề xuất.

Đánh giá lập luận và động lực giao dịch của bạn. Hãy hiểu lý do bạn muốn giao dịch và mức độ phù hợp của động lực đó với sự đồng thuận chung của thị trường. Bạn được thúc đẩy bởi phân tích kỹ thuật, định giá cơ bản hay các xu hướng đầu cơ? Nhận thức được sự đa dạng trong tư duy và chiến lược của những người tham gia có thể giúp bạn định hướng trên thị trường hiệu quả hơn.

Đánh giá tổng hợp áp lực thị trường. Hãy nhớ rằng giá thị trường của META là kết quả từ áp lực mua và bán tập thể. Việc bạn tham gia đóng góp trực tiếp vào động lực này và ảnh hưởng đến giá cân bằng. Hãy tham gia thị trường với góc nhìn đầy đủ thông tin để hướng Meta-DAO đến những quyết định mà bạn tin là có lợi nhất cho tổ chức.

Đánh giá khung thời gian của bạn. Hãy cân nhắc tác động về thời gian của chiến lược giao dịch. Bạn đang giao dịch dựa trên phản ứng tức thời trước các đề xuất, hay đang xem xét tiềm năng dài hạn của Meta-DAO? Hãy cân bằng các giao dịch chiến thuật ngắn hạn với tầm nhìn chiến lược dài hạn để nâng cao đóng góp của bạn cho hoạt động quản trị và giá trị nội tại của Meta-DAO.

Lời kết

Trật tự thế giới hiện tại tự thể hiện như một tiến trình tự nhiên của lịch sử và là đỉnh cao thực sự của sự phát triển nhân loại. Sau sự sụp đổ của Liên Xô, ví dụ “thực tế” duy nhất trong thời gian gần đây về một xã hội tư bản không vận hành hiệu quả, phiên bản chủ nghĩa tư bản của nền dân chủ tự do dường như là con đường duy nhất phía trước. Các học giả như Francis Fukuyama cho rằng sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh đánh dấu “điểm kết của lịch sử” theo nghĩa Hegel, còn Samuel P. Huntington lập luận rằng thời đại của hệ tư tưởng đã chấm dứt.

Thế giới quan này được coi là phương thức vận hành chủ đạo, bất kể mọi người có nhận ra những khiếm khuyết hoặc ngoại tác của nó hay không. Trật tự thế giới này mang một trạng thái bất lực phản tư — mọi người nhận ra các hệ thống quản trị hiện tại khiếm khuyết đến mức nào. Tuy nhiên, họ lại mang tư tưởng bi quan tận thế, tin rằng không thể làm gì để thay đổi tình hình. Ngay cả những hành động hoặc quan điểm chống lại giới cầm quyền cũng củng cố thế giới quan này, chỉ đem lại sự giải tỏa tạm thời mà không thách thức các hệ thống quản trị hiện tại theo bất kỳ cách nào thực sự có ý nghĩa. 

Khi xem xét xu hướng vỡ mộng chính trị ngày càng tăng ở các quốc gia phát triển như Mỹ, có thể thấy rõ cơ chế quản trị truyền thống đang khiến chúng ta thất vọng. Các phương thức quản trị hiện tại chậm chạp, kém hiệu quả và đầy rẫy những kẻ thân hữu chỉ hành động vì lợi ích riêng.

Chỉ có vậy thôi sao? Chúng ta có thể làm tốt hơn không?

Futarchy mở ra một hướng đi đầy hứa hẹn để cải tổ các phương thức quản trị hiện tại. Mô hình này tận dụng trí tuệ tập thể và hiệu quả của thị trường dự đoán để tinh gọn việc triển khai những chính sách có ý nghĩa, hướng đến các chỉ số về phúc lợi chung. Đây là một mô hình giải quyết những thất bại của nền dân chủ trong việc tổng hợp thông tin, triển khai hiệu quả các đề xuất chính sách, hướng tới phúc lợi chung và xây dựng một cộng đồng công dân am hiểu, thực sự quan tâm đến quản trị. 

Dĩ nhiên, futarchy không phải không có khuyết điểm. Tuy nhiên, Meta-DAO trực tiếp giải quyết những chỉ trích này với tư cách là ứng dụng futarchy đầu tiên trong quản trị. Dù vẫn mang tính thử nghiệm, mô hình này tận dụng cấu trúc tổ chức phi tập trung và các thị trường dự đoán để xây dựng một tổ chức nhằm cải thiện hệ sinh thái Solana và gia tăng giá trị nội tại của DAO. 

Meta-DAO là một thử nghiệm, và là một thử nghiệm đầy hứa hẹn. Ngày càng nhiều nhà kinh tế học đồng thuận rằng các thể chế đóng vai trò quan trọng đối với phúc lợi xã hội. Phát triển một thể chế mới tốt hơn những thể chế hiện có là điều đầy thách thức. Nhưng nếu có thể tạo ra một thể chế như vậy, thì dù cơ hội rất nhỏ, nó vẫn có khả năng thay đổi thế giới theo hướng tốt đẹp hơn. Futarchy là một trong những khả năng đó. Meta-DAO có thể đặt nền móng cho một xã hội phối hợp hiệu quả và thịnh vượng hơn. Liệu điều đó có xảy ra không? Hãy để thị trường quyết định.

Tài nguyên bổ sung

• Hướng dẫn về Meta-DAO dành cho Futard
• Giới thiệu về Futarchy
• Futarchy: Bỏ phiếu cho giá trị, đặt cược vào niềm tin
• Chính phủ nguồn mở: Làm thế nào để cải thiện hệ thống chính trị?
• Tài liệu về Meta-DAO
• Các yêu cầu tính năng của Meta-DAO